Sosyal Medya Gerçeği

İnsan ne zaman yaşamayı bırakıp hayatını göstermeye başladı?

Belki bu sorunun kesin bir cevabı yok.

Ama bugün, hayat ile hayatın görüntüsü arasındaki çizginin hiç olmadığı kadar inceldiği bir çağda yaşıyoruz.

Bir yere gidiyoruz.

Daha oturmadan fotoğraf çekiyoruz.

Bir kahve geliyor.

İçmeden önce kadraja alıyoruz.

Güneş batıyor.

Bakmak yerine telefonumuzu çıkarıyoruz.

Bir dostumuzla buluşuyoruz.

Konuşmanın ortasında başka insanların ne yaptığını kontrol ediyoruz.

Bir an güzel olduğu için değil, paylaşılabilir olduğu için değer kazanıyor.

İnsan artık yaşadığı şeyi yaşamaktan önce nasıl görüneceğini düşünüyor.

Belki çağımızın en büyük yorgunluğu burada başlıyor.

Çünkü insan bir hayat yaşamakla yetinmiyor artık.

Bir de o hayatın görüntüsünü üretmek zorunda hissediyor.

Ve bazen görüntü o kadar büyüyor ki hayatın kendisi geride kalıyor.

Sosyal medya başlangıçta insanların birbirine ulaşmasını kolaylaştırdı.

Uzakları yakın etti.

Sesini duyuramayanlara alan açtı.

Bilgiye ulaşmayı hızlandırdı.

Bunların hepsi doğru.

Fakat insanın yaptığı her araç gibi, zamanla o da yalnızca kullandığımız bir şey olmaktan çıktı.

Bizi biçimlendirmeye başladı.

Bugün birçok insan telefonuna bakmıyor sadece.

Kendisini oradan görüyor.

Ne kadar değerli olduğunu beğenilerden ölçüyor.

Ne kadar güzel olduğunu yorumlardan.

Ne kadar başarılı olduğunu takipçilerden.

Ne kadar mutlu olduğunu başkalarının hayatıyla kıyaslayarak anlamaya çalışıyor.

İşte tehlike tam burada.

İnsan kendi varlığının ölçüsünü başkasının ekranına bıraktığında, yavaş yavaş kendisine yabancılaşır.

Çünkü sosyal medyada gördüğümüz hayatların çoğu hayat değildir.

Hayatların seçilmiş parçalarıdır.

Kimse bütün gününü paylaşmaz.

Kimse sabah uyandığı andan gece yatağa girene kadar yaşadığı bütün anlamsızlıkları, korkuları, kırgınlıkları, sıkıntıları ve başarısızlıkları aynı açıklıkla göstermez.

İnsan vitrini gösterir.

Depoyu değil.

Gülüşünü paylaşır.

O gülüşten beş dakika önce yaşadığı tartışmayı değil.

Tatili paylaşır.

Borcu değil.

Başarıyı paylaşır.

Yıllarca süren başarısızlığı değil.

Güzel sofrayı paylaşır.

O sofradaki sessizliği değil.

Sevildiği anı paylaşır.

Gece yalnız kaldığında hissettiği boşluğu değil.

Sonra başka biri o görüntülere bakar.

Ve başkasının vitriniyle kendi hayatının tamamını kıyaslar.

Bundan daha adaletsiz bir karşılaştırma olabilir mi?

Sen kendi hayatının mutfağını, koridorunu, bodrumunu biliyorsun.

Karşındaki insanın yalnızca salonunu görüyorsun.

Sonra diyorsun ki:

“Onun hayatı ne güzel.”

Belki değildir.

Belki onun da aynı gece baktığı başka bir hesap vardır.

Ve o da aynı şeyi düşünüyordur.

Böylece herkes birbirinin hayatını kıskanırken kimse kendi hayatında bulunmaz.

Garip bir çağ.

Herkes görünmek istiyor.

Ama kimse gerçekten görülmek istemiyor.

Çünkü gerçekten görülmek başka bir şeydir.

Gerçekten görülmek, yalnızca güzel taraflarının değil, dağınık taraflarının da bilinmesidir.

Korkularının.

Yetersizliklerinin.

Çelişkilerinin.

Kıskançlıklarının.

Pişmanlıklarının.

Sosyal medya ise çoğu zaman insanın gerçeğini değil, düzenlediği hâlini gösterir.

Bir insanın nasıl yaşadığını değil, nasıl görünmek istediğini.

Belki bu yüzden ekranların içi bu kadar parlak, insanların içi bu kadar karanlık olabiliyor.

Çünkü görünmek ile var olmak aynı şey değildir.

Bir fotoğrafın içinde mutlu görünmek mümkündür.

Mutlu olmak çok daha zordur.

Başarılı görünmek mümkündür.

Başarıyla huzurlu yaşamak başka şeydir.

Kalabalık görünmek mümkündür.

Yalnız olmamak başka şey.

İnsan bunları birbirine karıştırdığında hayatının yönünü de kaybediyor.

Bugün bazı insanlar ne istediğini gerçekten bilmiyor.

Çünkü ne isteyeceğini sürekli başkalarından görüyor.

Birisi spor yapıyor.

O da başlamalı.

Birisi başka ülkeye gidiyor.

O da gitmeli.

Birisi pahalı bir araba alıyor.

O da sahip olmalı.

Birisi evleniyor.

Acaba geç mi kaldım?

Birisi ayrılıyor.

Acaba ben de yanlış ilişkide miyim?

Birisi şirket kuruyor.

Ben neden hâlâ buradayım?

Birisi sabah beşte kalkıyor.

Ben tembel miyim?

İnsan artık kendi hayatını yaşamıyor.

Başkalarının hayatlarından gelen talimatlarla hareket ediyor.

Bu yüzden ne yapması gerektiğini bilmeyen insan sayısı artıyor.

Çünkü insanın ne yapması gerektiğini anlayabilmesi için önce ne istediğini bilmesi gerekir.

Ne istediğini bilmek için de kendi sesini duyması gerekir.

Ama kendi sesini duyabilmek için biraz sessizlik gerekir.

Sosyal medya ise sessizliği sevmez.

Bir şeyi kapattığın anda yenisini getirir.

Bir video biter.

Diğeri başlar.

Bir görüntü geçer.

Bir başkası gelir.

Bir fikir görürsün.

Ardından tam tersini.

Bir yaşam tarzı.

Başka bir yaşam tarzı.

Bir öğüt.

Başka bir öğüt.

Zihin sürekli meşguldür.

Ama meşgul olmak, düşünmek değildir.

Belki çağımızın en büyük yanılgılarından biri de budur.

Çok şey görüyoruz.

Bu yüzden çok şey bildiğimizi sanıyoruz.

Oysa bazen çok fazla görmek, görememeye yol açıyor.

Sürekli ses duymak, duymamaya.

Sürekli bilgi almak, düşünememeye.

İşte buna sosyal medya körlüğü denebilir.

Gözlerin açıktır.

Ama hayatı göremezsin.

Ekranda yüzlerce insan görürsün.

Yanındaki insanın yüzündeki hüznü fark etmezsin.

Dünyanın öteki ucundaki bir tartışmanın bütün ayrıntılarını bilirsin.

Annenin bugün neden sessiz olduğunu bilmezsin.

Binlerce insanın ne giydiğini görürsün.

Kendi bedeninden neden memnun olmadığını düşünmezsin.

Bir gün içinde yüzlerce hayat izlersin.

Kendi hayatından tek bir anı hatırlamazsın.

Bu nasıl bir görmektir?

Belki de körlüğün en tehlikelisi budur.

İnsan görmediğini bildiğinde arar.

Ama gördüğünü sandığında aramayı bırakır.

Sosyal medya insanın dikkatini yalnızca çalmaz.

Dikkatini neye vermesi gerektiği duygusunu da bozabilir.

Önemli ile önemsiz birbirine karışır.

Bir yabancının yorumunun gününü mahvetmesine izin verirsin.

Fakat yıllardır yanında duran bir insanın sözünü önemsemezsin.

Hiç tanımadığın insanların onayı sana gerekli gelir.

Seni gerçekten sevenlerin sevgisi sıradanlaşır.

Çünkü ekranın ekonomisi yenilik üzerine kuruludur.

Yeni görüntü.

Yeni insan.

Yeni skandal.

Yeni tartışma.

Yeni arzu.

İnsan zihni sürekli yeninin peşinde koşarken elindekinin değerini kaybeder.

Belki bundan dolayı bugün insanlarda tarif edilmesi zor bir yetersizlik duygusu var.

Ne kadar kazanırsan kazan, daha fazlasını kazanan birini görebilirsin.

Ne kadar güzel olursan ol, senden daha güzel görünen biri mutlaka karşına çıkar.

Ne kadar gezersen gez, daha fazla gezen biri vardır.

Ne kadar başarılı olursan ol, başka biri daha genç yaşta daha fazlasını başarmıştır.

Bu yarışın sonu yoktur.

Çünkü rakibin bir insan değildir.

Milyonlarca insanın en iyi anlarının toplamıdır.

Tek bir hayatın, milyonlarca seçilmiş görüntüyle yarışması mümkün değildir.

Ama zihin bunu unutuyor.

Sonra insan kendisini eksik sanıyor.

Aslında eksik değildir.

Sadece sürekli olarak başkalarının fazlasına bakıyordur.

İnsan nereye bakarsa hayatını oraya doğru eğmeye başlar.

Sürekli sahip olmadıklarına bakarsan, sahip oldukların görünmez olur.

Sürekli başkalarının yüzüne bakarsan, kendi yüzünü unutursun.

Sürekli başka hayatları izlersen, kendi hayatının seyircisine dönüşürsün.

Belki bugün birçok insanın yaşadığı en büyük trajedi budur:

Kendi hayatının başrolündedir.

Ama zihni sürekli başka sahneleri izlemektedir.

Sonra yıllar geçer.

Binlerce saat ekranların içinde kaybolur.

Kaç video izlediğini hatırlamazsın.

Kaç gönderiye baktığını.

Kaç tartışmanın içinde birkaç dakika öfkelendiğini.

Kaç insanın hayatına göz gezdirdiğini.

Hepsi birbirine karışır.

Oysa o saatler senin hayatındı.

Bu cümle biraz ağırdır.

Ama doğrudur.

Ekrana verdiğimiz zaman yalnızca zaman değildir.

Hayatımızın kendisidir.

Çünkü insanın sahip olduğu ömür, saatlerden başka nedir?

Bir insan günde dört saatini rastgele görüntüler arasında geçiriyorsa, yalnızca dört saat tüketmez.

Kendi ömründen dört saat verir.

Ve karşılığında çoğu zaman ne aldığını bile hatırlamaz.

Belki sosyal medyanın en ürkütücü tarafı insana açıkça bir şey kaybettiğini hissettirmemesidir.

Bir eşya kaybetsen fark edersin.

Para kaybetsen üzülürsün.

Ama bir saat kaybolduğunda hiçbir ses çıkmaz.

Gün biter.

Sonra bir gün daha.

Bir ay.

Bir yıl.

Ve insan:

“Zaman ne kadar hızlı geçiyor.”

der.

Belki zaman hızlı geçmiyordur.

Belki dikkatimizi ona vermiyoruzdur.

İnsan gerçekten yaşadığı anları uzun hatırlar.

Çocukluğun bazı yaz günleri bu yüzden hâlâ zihnimizde büyüktür.

Bir sokak.

Bir top.

Bir arkadaş.

Bir akşamüstü.

Saatlerce süren hiçbir şey yapılmamış zamanlar.

Bugün ise bütün gün onlarca şey görüyoruz.

Ama gecenin sonunda hafızamızda neredeyse hiçbir şey kalmıyor.

Çünkü deneyim ile tüketim arasında fark vardır.

Yaşanan şey insanın içine işler.

Tüketilen şey üzerinden geçer.

Sosyal medyada hayat çoğu zaman tüketilir.

Bir manzara.

Geç.

Bir insan.

Geç.

Bir savaş.

Geç.

Bir komedi videosu.

Geç.

Bir ölüm haberi.

Geç.

Bir reklam.

Geç.

İnsan zihni birkaç saniye içinde üzüntüden kahkahaya, kahkahadan öfkeye, öfkeden alışveriş arzusuna geçer.

Bu kadar farklı duyguyu bu kadar kısa sürede yaşayan bir ruhun yorulmaması mümkün mü?

Belki bugün insan fiziksel olarak değil, duygusal olarak aşırı uyarılmış durumda.

Her şeye maruz kalıyor.

Ama hiçbir şeyi sindiremiyor.

Bu yüzden gerçek hayat bazen ona yavaş geliyor.

Bir kitap sıkıcı geliyor.

Çünkü sayfayı kaydırınca yeni hikâye başlamıyor.

Bir dostun uzun konuşması sabır istiyor.

Bir yürüyüş fazla sessiz.

Bir yemek fazla yavaş.

Bir manzara yeterince hızlı değişmiyor.

İnsan kısa görüntülerin ritmine alışınca hayatın doğal ritmini kaybediyor.

Oysa hayat hızlı değildir.

Bir ağaç yavaş büyür.

Bir dostluk yıllar içinde oluşur.

Bir insanın karakteri uzun zamanda şekillenir.

Bir yara hemen kapanmaz.

Bir fikir olgunlaşmak ister.

Sevgi emek ister.

Bilgelik ise hepsinden daha fazla zaman ister.

Bütün değerli şeylerin ortak bir özelliği vardır:

Yavaştırlar.

Sosyal medya ise insana hızın normal olduğunu öğretir.

Belki bundan dolayı insanlar artık sonuç istiyor ama süreç istemiyor.

Başarı istiyor.

Ama yıllarca çalışmak istemiyor.

Güzel bir beden istiyor.

Ama sabır istemiyor.

İyi bir ilişki istiyor.

Ama zor zamanlarda kalmak istemiyor.

Bilgili görünmek istiyor.

Ama uzun uzun okumak istemiyor.

Çünkü ekran bize sürekli sonucu gösteriyor.

Süreci değil.

Bir insanın başarılı fotoğrafını görüyoruz.

O başarıya gelene kadar yaşadığı on yılı görmüyoruz.

Güzel ilişki fotoğraflarını görüyoruz.

İki insanın yıllarca birbirini anlamaya çalışmasını görmüyoruz.

İyi bir beden görüyoruz.

Disiplini görmüyoruz.

Bir kitabı tutan fotoğrafı görüyoruz.

Gerçekten okunup okunmadığını bilmiyoruz.

Böylece hayat, sonuçların sergilendiği dev bir vitrine dönüşüyor.

İnsan da kendi hayatının neden vitrindeki kadar kusursuz olmadığını sorguluyor.

Çünkü gerçek hayatın kusuru vardır.

Çamaşır vardır.

Fatura vardır.

Sıkıntı vardır.

Hastalık vardır.

Beklemek vardır.

Yanlış anlamalar vardır.

Can sıkıntısı vardır.

Bazı sabahlar hiçbir sebep yokken kötü uyanmak vardır.

Hayatın önemli bölümü paylaşmaya değer görünmeyen şeylerden oluşur.

Ama tam da onlar hayatın kendisidir.

İnsan bunu kabul etmediğinde sürekli kendi hayatından kaçmak ister.

Ekrana gider.

Orada daha renkli bir dünya vardır.

Daha güzel insanlar.

Daha güzel evler.

Daha güzel şehirler.

Daha güzel sofralar.

Daha güzel bedenler.

Ama bir süre sonra insan şunu fark etmez:

Kaçtığı hayat kendi hayatıdır.

Ve insan kendi hayatından ne kadar kaçabilir?

Bir gün ekran kapanır.

Şarj biter.

Gece olur.

Oda sessizleşir.

İnsan yine kendisiyle kalır.

Belki mesele sosyal medyayı tamamen terk etmek değildir.

Mesele onun yerini bilmektir.

Bir araç olarak mı kullanıyoruz?

Yoksa hayatımızın ölçüsü hâline mi getirdik?

Bir şey paylaşmadığımızda yaşanmamış gibi mi hissediyoruz?

Bir fotoğraf beğenilmediğinde güzelliğinden şüphe ediyor muyuz?

Kimsenin görmediği bir başarı bize yine de yeterli geliyor mu?

Hiç paylaşmayacağımız bir yolculuktan aynı zevki alabilir miyiz?

Kimseye göstermeden güzel giyinebilir miyiz?

Fotoğrafını çekmeden bir gün batımını seyredebilir miyiz?

Kimse bilmeden mutlu olabilir miyiz?

Belki insanın özgürlüğünü ölçmenin yollarından biri budur.

Kimsenin görmediği bir hayatı sevebiliyor musun?

Çünkü gerçek hayatın büyük kısmını kimse görmeyecek.

Kimse sabah mutfağında oturduğun o beş dakikayı bilmeyecek.

Kimse babanla yaptığın küçük konuşmayı.

Kimse sevdiğin insanın omzuna başını koyduğun sıradan bir akşamı.

Kimse yalnız başına yürürken düşündüğün şeyi.

Kimse sessizce yaptığın iyiliği.

Kimse korktuğun hâlde devam ettiğin günleri.

Ama belki hayatın en değerli tarafı tam da burada.

Başkasının bakışına ihtiyaç duymadan yaşanabilmesinde.

İnsan sürekli seyirci aradığında sonunda kendisini oyuncuya dönüştürüyor.

Nasıl konuşacağını düşünüyor.

Nasıl görüneceğini.

Ne paylaşacağını.

Nerede fotoğraf çekeceğini.

Hangi fikrin daha çok kabul göreceğini.

Bir süre sonra gerçek benliğiyle gösterdiği benlik arasındaki mesafe büyüyor.

Ve belki insanın yaşayabileceği en derin yalnızlıklardan biri başlıyor:

Herkesin tanıdığı bir görüntüye sahip olup kimsenin gerçek seni tanımaması.

Daha kötüsü, bir süre sonra senin de gerçek seni tanımaman.

Ben gerçekten bunu seviyor muyum?

Yoksa sevmem gerektiğini mi öğrendim?

Ben gerçekten buraya gelmek istiyor muydum?

Yoksa burada görünmek mi istedim?

Bu kıyafeti gerçekten beğendim mi?

Bu düşünce gerçekten bana mı ait?

Ben gerçekten mutlu muyum?

Yoksa mutlu görünmek konusunda mı başarılıyım?

Bunlar kolay sorular değildir.

Ama belki bugünün insanının kendisine sorması gereken en önemli sorular bunlardır.

Çünkü insan dünyada kaybolduğunda haritaya bakabilir.

Ama kendisinde kaybolduğunda neye bakacaktır?

Belki biraz sessizliğe.

Bir süre kimsenin ne yaptığını görmemeye.

Başkalarının fikirlerinden uzaklaşmaya.

Bir ağacın altında oturmaya.

Uzun bir yürüyüşe.

Bir kitabın içine.

Gerçek bir sohbete.

Ya da hiçbir şey yapmadan geçirilen bir saate.

Çünkü insan kendi sesini çoğu zaman gürültü bittiğinde duyar.

Ve belki o zaman fark eder:

Aslında istediği hayat, kendisine yıllardır gösterilen hayat değildir.

Daha sade olabilir.

Daha sessiz.

Daha az gösterişli.

Ama daha kendisine ait.

Belki daha az insan görecektir.

Ama o yaşayacaktır.

Bunun küçümsenecek bir tarafı yok.

Aksine belki çağımızın en büyük başkaldırısı budur:

Her şeyin gösterilmek için var olduğu bir zamanda, bazı şeyleri yalnızca yaşamak.

Fotoğrafını çekmeden.

Paylaşmadan.

Kanıtlamadan.

Alkış beklemeden.

Bir şeyi yalnızca güzel olduğu için yapmak.

Bir insanı yalnızca sevdiğin için aramak.

Bir yere yalnızca merak ettiğin için gitmek.

Bir kitap hakkında paylaşım yapmadan onu gerçekten okumak.

Bir başarıyı kimse bilmese de içten içe sevinmek.

Bir gün batımının karşısında telefonu cebinde tutabilmek.

Belki gerçek zenginlik artık biraz da budur.

Dikkatini kime vereceğine karar verebilmek.

Çünkü dikkat, insanın sahip olduğu en değerli şeylerden biridir.

Para kaybedilir, yeniden kazanılabilir.

Eşya kırılır, yenisi alınabilir.

Ama bugün verdiğin dikkati yarın geri alamazsın.

Neye baktığın, zamanla kim olduğunu belirler.

Sürekli öfkeye bakarsan öfken büyür.

Sürekli gösterişe bakarsan sahip oldukların küçülür.

Sürekli başkalarının hayatına bakarsan kendi hayatın silikleşir.

Belki bu yüzden mesele yalnızca ekran süresi değildir.

Mesele ömürdür.

Mesele, insanın sınırlı hayatını neye baktığıyla doldurduğudur.

Bir gün hepimizin ekranı son kez kapanacak.

O vakit kaç beğeni aldığımızın önemi kalmayacak.

Kaç takipçimiz olduğu da.

Kaç kişi bizi gördü?

Kaç fotoğrafımız paylaşıldı?

Kaç insan hayatımıza imrendi?

Bunların hiçbiri bize o gün bir şey söylemeyecek.

Belki geriye daha basit sorular kalacak.

Kimi gerçekten sevdin?

Kimin yanında gerçekten bulundun?

Kaç sabahı fark ederek yaşadın?

Kaç defa gökyüzüne baktın?

Kendinle ne kadar tanıştın?

Ve en önemlisi:

Sana verilen hayatı gerçekten yaşadın mı, yoksa başkalarının hayatlarını izlerken mi tükettin?

Belki sosyal medya körlüğünden kurtulmak telefonu kapatmakla başlamaz.

Gözünü yeniden hayata çevirmekle başlar.

Yanındaki insana.

Önündeki yola.

Kendi içine.

Çünkü hayat ekranda akıp giden görüntülerden ibaret değildir.

Hayat hâlâ dışarıdadır.

Bir sofrada.

Bir sokakta.

Bir dostun sesinde.

Bir annenin duasında.

Bir çocuğun kahkahasında.

Akşam eve düşen ışıkta.

Ve bazen insanın yapması gereken tek şey, bütün dünyanın ne yaptığına bakmayı bırakıp kendi hayatına dönmektir.

Çünkü insanın en büyük kaybı, görünmez olmak değildir.

Kendi hayatında bulunmamaktır.